Türkiye’de Bitki Islahçı Hakları (BIH) sistemi, Yeni Bitki Çeşitlerine Ait Islahçı Haklarının Korunmasına İlişkin 5042 Sayılı Kanun kapsamında yürütülmekte olup, Uluslararası Yeni Bitki Çeşitlerini Koruma Birliği (UPOV) standartlarıyla tam uyum içindedir. Türkiye, 18 Kasım 2007 tarihinde UPOV’un 65. üyesi olmuştur.

Türk sistemi, Tarım ve Orman Bakanlığı tarafından yürütülmektedir. UPOV kod sistemi kapsamında listelenen tüm bitki çeşitleri Türkiye’de koruma kapsamına girebilir.

DUS Testleri ve İnceleme Süreci

BIH sistemi, yeni bitki çeşitlerinin Ayırt Edicilik, Yeknesaklık ve Durulmuşluk (DUS) niteliklerini belirlemek amacıyla ıslahçı testlerinden yararlanır. Islahçılar veya vekilleri, UPOV teknik kılavuz ve prosedürlerini kullanarak, her yeni çeşidin BIH kriterlerini karşıladığını kanıtlamak üzere karşılaştırmalı denemeler düzenler. Test ve inceleme süreçleri Türkiye’de Tohumluk Tescil ve Sertifikasyon Merkezi Müdürlüğü (TTSM) nezdinde yürütülür.

Bununla birlikte, herhangi bir UPOV üyesi ülkenin inceleme ofisleri tarafından hazırlanmış veya hazırlanmakta olan DUS test sonuçları, Türk BIH başvurusuyla birlikte sunulabilir. Bu durumda TTSM’nin incelemesi süresiz olarak askıya alınır. Böylece, DUS sonuçları ve çeşit tanımlama belgeleri hazırlanıp TTSM’ye iletildiğinde başvuru doğrudan tescil aşamasına geçer.

Tescil ve Hakkın Sürdürülmesi

Teknik inceleme tamamlandığında, test kurumu inceleme raporunu Tescil Komitesi’ne iletir ve tescil kararı Türk Bitki Çeşitleri Bülteni’nde yayımlanır.

Tescilden sonra, yıllık ücretlerin her yılın Ocak ayı sonuna kadar ödenmesi gerekir. Bu ödemenin yapılmaması halinde bitki çeşidi üzerindeki mülkiyet hakkı sona erer. Herhangi bir ek süre (grace period) tanınmamaktadır; ancak ödemenin yapılamamasının mücbir sebepten kaynaklanması halinde hakların yeniden tesisi mümkün olabilir.

Yıllık ücretlerin düzenli olarak ödenmesi koşuluyla, koruma süresi tescil tarihinden itibaren normal çeşitler için 25 yıl, ağaçlar, asmalar ve patates için ise 30 yıldır.